📍 Kızılırmak Mah. Dumlupınar Blv. No:3C1-160 Çankaya / Ankara | 📞 0312 999 15 53 | ✉ info@ekoton.com.tr | Kariyer
Fotosentez · Bilgi sayfası

Fotosentez ve Yaprak Gaz Alışverişi Ölçümü

Bir yaprağın ne kadar karbondioksit bağladığı ve ne kadar su kaybettiği, yaprağı saran küçük bir haznede havanın bileşimindeki değişimden hesaplanır. Bu ölçüm; verim fizyolojisi, stres çalışmaları, ıslah ve iklim araştırmalarının temel aracıdır.

µmol m⁻² s⁻¹net fotosentez hızının birimi
CO₂ ve H₂Oaynı anda ölçülen iki gaz
Kontrollüışık, CO₂, nem ve sıcaklık yaprak haznesinde ayarlanır
01 · Temel ilke

Gaz alışverişi nasıl ölçülür?

Yaprağın bir bölümü, alanı bilinen bir hazneye (küvet) kapatılır. Hazneye bileşimi ve debisi bilinen hava verilir; çıkan hava ile giren hava arasındaki CO₂ ve su buharı farkı ölçülür. Fotosentez yapan yaprak CO₂ aldığı için çıkan havada CO₂ azalır; terleme nedeniyle su buharı artar.

Derişimler kızılötesi gaz analizörü ile ölçülür: CO₂ ve su buharı, kızılötesi ışığı kendilerine özgü dalga boylarında soğurur ve soğurulan ışık miktarı derişimle orantılıdır. Taşınabilir sistemlerde giren ve çıkan hava ayrı analizörlerle eş zamanlı ölçülür; böylece küçük farklar güvenilir biçimde belirlenir.

Fark, hava debisi ve yaprak alanı bilindiğinde alışveriş hızları doğrudan hesaplanır. Sistem aynı zamanda haznedeki ışığı, CO₂ derişimini, nemi ve sıcaklığı denetlediği için yaprak, araştırmacının belirlediği koşullarda ölçülür.

02 · Sonuçlar

Ölçümden elde edilen parametreler

ParametreSimgeAnlamı
Net fotosentez (asimilasyon)ABirim yaprak alanının birim zamanda bağladığı net CO₂
TerlemeEBirim yaprak alanından birim zamanda kaybedilen su buharı
Stoma iletkenliğigsStomaların açıklık derecesi; su stresine en erken tepki veren göstergelerden biri
Hücreler arası CO₂CiYaprak içindeki CO₂ derişimi; ölçülmez, diğer değerlerden hesaplanır
Su kullanım etkinliğiA / EKaybedilen su başına bağlanan karbon

Bu parametreler birlikte yorumlanır. Fotosentezdeki bir düşüşün nedeni stomaların kapanması mı (CO₂ girişi kısıtlı) yoksa yaprağın biyokimyasal kapasitesindeki azalma mı, hücreler arası CO₂ değerine bakılarak ayırt edilir.

03 · Tepki eğrileri

Işık ve CO₂ tepki eğrileri

Işık tepki eğrisi

Haznedeki ışık kademeli olarak değiştirilir ve her kademede fotosentez ölçülür. Eğriden karanlık solunumu, ışık telafi noktası, ışığın kullanım verimi ve ışığa doygun en yüksek fotosentez hızı elde edilir. Gölge ve güneş yaprakları, türler ve çeşitler bu eğrilerle karşılaştırılır.

CO₂ tepki eğrisi (A/Ci)

Haznedeki CO₂ derişimi kademeli olarak değiştirilir. Fotosentezin hücreler arası CO₂'ye karşı eğrisinden, fotosentez modeliyle karboksilasyon kapasitesi ve elektron taşıma kapasitesi hesaplanır. C3 ve C4 bitkilerin eğrileri belirgin biçimde farklıdır.

Gaz alışverişi çoğu zaman klorofil floresansı ile eş zamanlı ölçülür. Floresans, ışık tepkimelerinin verimini gösterir; ikisi birlikte, yaprağın soğurduğu ışığın ne kadarının karbon bağlamaya gittiğini ortaya koyar.

04 · Uygulama

Güvenilir ölçüm için

  • Kararlı hâli bekleyin: yaprak hazneye alındıktan sonra stomaların yeni koşullara uyum sağlaması dakikalar sürer; değerler sabitlenmeden kayıt alınmaz.
  • Sızdırmazlık: conta ile yaprak arasındaki kaçak, özellikle çevre havasından çok farklı CO₂ derişimlerinde çalışırken sonucu bozar.
  • Yaprak alanı: hazneyi tam doldurmayan dar ya da iğne yapraklarda gerçek alan ayrıca ölçülür; hesap bu alana göre düzeltilir.
  • Ölçüm zamanı: stomalar gün içinde ve su durumuna göre değişir; karşılaştırılacak bitkiler günün aynı saatlerinde ve dönüşümlü olarak ölçülür.
  • Yaprak seçimi: aynı yaşta, aynı konumda, tam gelişmiş ve sağlıklı yapraklar seçilir; yaprak sıcaklığı ile buhar basıncı açığı kaydedilir.
  • Sıfır ve kalibrasyon: analizörün sıfır ayarı ölçüm boyunca düzenli yapılır; otomatik sıfırlama, sahada sıcaklık değişiminden kaynaklanan kaymayı giderir.
05 · Ekipman

Bu gruptaki ürünler

Taşınabilir fotosentez sistemleri ve yaprak hazneleri.

Araştırmanıza uygun sistemi seçelim

Çalışacağınız bitki türlerini, yaprak tipini ve yapmak istediğiniz ölçümleri paylaşın; sistem ve hazne seçeneklerini önerelim.

Bilgi alın

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; ölçüm yöntemi ve ekipman seçimi projenin koşullarına ve geçerli standartlara göre yapılmalıdır. Ürün bilgileri üretici dokümanlarına dayanır.