📍 Kızılırmak Mah. Dumlupınar Blv. No:3C1-160 Çankaya / Ankara | 📞 0312 999 15 53 | ✉ info@ekoton.com.tr | Kariyer
Toprak · Bilgi sayfası

İnfiltrasyon ve Hidrolik İletkenlik

Yağan ya da verilen suyun ne kadarının toprağa girdiği, ne kadarının yüzeyden aktığı; sulama tasarımından taşkın ve erozyon hesabına kadar pek çok kararın temelidir. Bu sayfa, sahada en çok kullanılan üç ölçüm yaklaşımını özetler.

mm/saatinfiltrasyon hızının yaygın birimi
Darcyakış = iletkenlik × hidrolik eğim
Kararlı hızölçümde aranan değer
01 · Kavramlar

İnfiltrasyon ile hidrolik iletkenlik aynı şey değildir

İnfiltrasyon, suyun toprak yüzeyinden içeri girmesidir ve hızı mm/saat ile ifade edilir. Hidrolik iletkenlik (K) ise toprağın suyu iletme yeteneğini tanımlayan bir malzeme özelliğidir. İkisini birbirine Darcy yasası bağlar: birim alandan geçen akış, hidrolik iletkenlik ile hidrolik eğimin çarpımına eşittir.

Kuru toprağa su verildiğinde infiltrasyon başlangıçta çok hızlıdır, çünkü kuru gözenekler suyu emer. Toprak ıslandıkça hız düşer ve bir süre sonra sabitlenir. Bu kararlı infiltrasyon hızı, toprağın sahadaki doygun hidrolik iletkenliğine yakındır ve tasarım hesaplarında kullanılan değerdir.

Toprak tekstürüKararlı infiltrasyon hızı (yaklaşık)
Kum30 mm/saat üzeri
Kumlu tın20–30 mm/saat
Tın10–20 mm/saat
Killi tın5–10 mm/saat
Kil1–5 mm/saat

Değerler FAO sulama kılavuzlarında verilen tipik aralıklardır; toprak yapısı, sıkışma, kabuk oluşumu ve bitki örtüsü sonucu büyük ölçüde değiştirir.

02 · Yöntem 1

Çift halkalı infiltrometre

İç içe iki halka toprağa çakılır ve ikisi de suyla doldurulur. Ölçüm yalnızca iç halkada yapılır: su seviyesindeki düşüş belirli zaman aralıklarında okunur.

Dış halkanın görevi tampon oluşturmaktır. Tek halkada su yalnızca aşağı değil yanlara da yayılır ve infiltrasyon olduğundan yüksek ölçülür. Dış halkadan sızan su yanal akışı karşıladığı için iç halkadaki akış düşeye yakın kalır.

  • Halkalar toprağı olabildiğince az bozarak, eşit derinliğe çakılır.
  • İki halkadaki su seviyesi birbirine yakın tutulur.
  • Okumalar, hız sabitlenene kadar sürdürülür; ağır topraklarda bu birkaç saat alabilir.
  • Toprak değişkenliği nedeniyle aynı alanda birden fazla tekrar yapılır.
03 · Yöntem 2

Burgu deliği (auger hole) yöntemi

Yeraltı suyu seviyesinin sığ olduğu arazilerde, doygun bölgenin hidrolik iletkenliği burgu deliği yöntemiyle ölçülür. Su tablasının altına inen bir delik açılır, seviye dengeye geldikten sonra delikteki su boşaltılır ve seviyenin yeniden yükselme hızı kaydedilir.

Yükselme hızı, deliğin çapı ve su tablası altındaki derinliğiyle birlikte değerlendirilerek K değeri hesaplanır (Hooghoudt ve Ernst yaklaşımları). Yöntem, deliğin çevresindeki görece geniş bir toprak hacmini temsil ettiği için drenaj sistemlerinin dren aralığı hesabında yaygın olarak kullanılır.

04 · Yöntem 3

Yağmur simülatörü ile erozyon testi

Küçük bir parsele, damla boyutu ve yoğunluğu standartlaştırılmış yapay yağmur uygulanır. Parselden akan su ve onunla taşınan toprak toplanıp ölçülür.

  • Yüzey akışı: uygulanan yağmur ile akan su arasındaki fark, o koşuldaki infiltrasyonu verir.
  • Taşınan toprak: toprağın erozyona duyarlılığının göreceli ölçüsüdür.
  • Karşılaştırma: farklı toprak işleme, malç ve bitki örtüsü uygulamalarının etkisi aynı yağmur altında yan yana değerlendirilir.

Sonuçlar mutlak erozyon miktarı olarak değil, uygulamalar ve topraklar arasında karşılaştırma amacıyla yorumlanır.

05 · Ekipman

Bu gruptaki ürünler

Çift halkalı infiltrometre ve yağmur simülatörü. Burgu deliği test kiti penetrasyon ve toprak testleri grubunda yer alır.

Doğru yöntemi birlikte belirleyelim

Toprak tipini, yeraltı suyu derinliğini ve verinin kullanılacağı hesabı paylaşın; uygun ölçüm setini önerelim.

Bilgi alın

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; ölçüm yöntemi ve ekipman seçimi projenin koşullarına ve geçerli standartlara göre yapılmalıdır. Ürün bilgileri üretici dokümanlarına dayanır.